نمک

مادربزرگم همیشه رژیم دارد. او نباید زیاد نمک بخورد،چون فشار خونش بالا می رود و برای سلامتیش ضرر دارد. بیشتر وقتها سر سفره ، این سوال برای من پیش می آمد که نمک که اینقدر غذا را خوشمزه می کند، چرا باید برای آدم ضرر داشته باشد؟ چندبار هم از پدر و مادرم پرسیده بودم که چرا نمک برای مادربزرگ خوب نیست ؟و آنها گفته بودند که فشارخون او بالا می رود و چیز بیشتری نمی دانستند.

 یک روز سر کلاس علوم ، وقتی معلممان داشت درباره ی علت شوری آب دریاها می گفت که: « مي‌دانيد آب‌ها از كوهستان‌ها سرچشمه مي‌گيرند و روي زمين و زيرِزمين جاري مي‌شوند. در اين حركتِ آهسته به سمت دريا، آن‌ها مي‌توانند بعضي از سنگ‌ها را در خود حل كنند. براي مثال، نمكِ طعام به آساني و به مقدارِ زياد در آب حل مي‌شود و آن را شور مي‌كند. اين آب‌ها و موّادِ محلول در آن‌ها، سرانجام به درياچه‌ها و درياها مي‌ريزند. نكته‌ي جالبِ توجّه اين است كه آبِ تمامِ درياها به يك اندازه شور نيست. شورترين دريا، درياي سرخ یا همان بحر احمراست و كم‌ نمك‌ترين دريا، درياي بالتيك در اروپا می باشد. نمك درياي سرخ شش برابرِ مقدار نمكِ درياي بالتيك است. در ايران هم درياچه‌ي اروميّه بسيار شور است؛ طوري كه همه‌چيز روي آب مي‌ماند و هيچ انساني در آن غرق نمي‌شود!»، یاد ضررهای نمک افتادم و از او پرسیدم:« چرا خوردن نمک برای مادربزرگم ضرر دارد؟» خانم معلم جواب داد:« نمک به صورت معادن عظیمی در ته نشستها ورسوبات در ضمن چین خوردگیها وجود دارد که بشکل نمک سنگ آنرا استخراج می‌کنند. وهمچنین در آب دریاها بمقدار فراوان موجود است ودر صورت لزوم قابل استخراج می‌باشد. نمک طعام درآب محلول است واز مهم‌ترین املاحی است که در اغذیه روزانه مورد استفاده‌است.

بالا بودن فشار خون بعنوان يك بيماري شايع و همانند بسياري از بيماري هاي مزمن ديگر و بعنوان سردستة آنها هر ساله باعث مرگ و مير عده زيادي از انسان ها مي گردد.

این بيماري به علل مختلف ايجاد مي شود اما يكي از عللي كه باعث تداوم و آسيب رساني بيشتر آن مي شود مصرف بالاي سديم است و البته نمك طعام بعنوان كاملترين منبع سديم كه بدن مورد استفاده قرار مي دهد، نقش بزرگي در دامن زدن به اين بيماري ايفا ميكند. متاسفانه در اثر تبليغات ناصحيحي كه به مردم ارائه شده است عده اي فكر مي كنند همين امر كه نمك مصرفي از نوع يددار باشد براي سلامتي انسان كفايت مي كند و مي توانند به هر اندازه كه دلشان مي خواهد آنرا مصرف نمايند و بهمين علت مشاهده مي شود مصرف آن تقريباً در تمام جوامع دنيا بيش ازحد نياز و گاهي 30 تا 40 برابر ميزان مورد نياز بشر است.

اين مساله به قدري باعث نگراني سازمان بهداشت جهاني شده است كه كاهش مصرف سديم را بعنوان يكي از اصول هشت گانه ی تغذيه ی صحيح بيان كرده است.

شما هم بهتر است هنگام مصرف نمك سعي كنيد اصول زير را بياد داشته باشيد:

1- براي پخت غذا حتي الامكان از نمك طعام استفاده نكنيد. اين امر شايد در ابتدا كمي برايتان سخت باشد اما بالاخره به آن عادت خواهيد كرد.

2- اگر نمی توانيد از مصرف نمك در غذاها چشم پوشي كنيد سعي كنيد نمك را در مراحل آخر تهيه غذا به آن اضافه كنيد اين امر دو علت دارد اول آنكه يد يك عنصر فرّار است و حرارت هنگام پخت باعث از دست رفتن آن مي شود و دوم اينكه نمك ماده اي است كه آب را بخود جذب می كند بنابراین افزودن آن به غذا در مراحل اوليه آماده سازي غذا و هنگامي كه مواد اوليه هنوز خام هستند باعث مي شود مواد مغذي غذا از آن خارج شود اين امر بالاخص در مورد گوشت صادق است.

3- مطلقاً از گذاشتن نمك بر روي سفره و مصرف آن هنگام صرف غذا خودداري كنيد.

4- از غذاهاي كنسروي و آماده شده كمتر استفاده كنيد ، زيرا هم هنگام آماده سازي اين غذاها مقادير زيادي نمك در ساخت آنها به كار ميرود و هم به منظور افزايش مدت زمان نگهداري غذا از تركيبات حاوي سديم به عنوان نگهدارنده غذايي در ساخت اين غذاها استفاده مي شود.»

بچه ها با دقت به حرفهای خانم معلم گوش می دادند. اطلاعاتی که خانم معلم به ما می داد، برایمان جالب و تازه بود.برای اولین بار فهمیدم که نمک  مصرفی در آشپزخانه ،منبع مهم سدیم است و خوردن زیاد آن می تواند فشارخون را بالا ببرد و باعث سکته شود. می خواستم بپرسم فشارخون چه جور بیماریی است که دوستم دستش را بالا برد و از خانم معلم پرسید:« چرا بعضی از مردم ، قبل از شروع غذا و بعد از تمام شدن آن کمی نمک می خورند؟ مگر نمی گویید نمک زیان آور است؟ »

خانم معلم گفت :« این موضوع برمی گردد به روایاتی که از معصومین نقل شده است. مثلاً از امام صادق (ع) این روایت نقل شده است:« هر كس اول و آخر غذا نمك بخورد، لكه‌های سیاه و سفید صورتش برطرف خواهد شد.» در رساله های توضیح المسائل ، خوردن نمک در آغاز و پایان غذا،در قسمت مستحبات غذاخوردن آمده است، یعنی یک کار پسندیده است وانجام دادنش ، بهتر از انجام ندادنش می باشد. البته اگر نمک را از لحاظ علمی مورد بررسی قرار دهیم ، به این نتیجه می رسیم که نمك به خاطر داشتن «اسید»، بهترین داروی ضد عفونی كننده است، چرا كه هیچ نوع میكروبی نمی‌تواند درنمك رشد و نمو یا زندگی كند.

حرفهای خانم معلم که به اینجا رسید یاد این ضرب المثل افتادم: هرچه بگندد نمکش
می زنند،وای به وقتی که بگندد نمک.

خانم معلم در ادامه ی صحبتهایش گفت:« در کتابی خوانده ام که خوردن نمک قبل از غذا، این خواص را دارد:

1.  براساس علوم پزشكی، دهان محل جمع شدن انواع و اقسام میكروب‌ها می‌باشد، كه در اثر استعمال نمك پیش از غذا آنها بر طرف می‌شوند.

2.  آب دهان (بزاق) از چشمه‌هایی به نام غدد بزاقی ناشی و جاری می‌باشند، كه هر چه زیادتر با غذا مخلوط شوند غذا زودتر از گلو پائین رفته و زودتر هضم می‌شود.با وارد شدن نمك در دهان، غدد اطراف دهان تحریك شده و ترشح آنها زودتر می‌گردد، و به همین مناسبت غذا را زودتر هضم و حل ساخته، و برای بلع و هضم حاضر می‌نماید.

3. نمك وقتی وارد معده‌ی خالی از غذا گردید، غدد معده را هم تحریك كرده و ترشحات زیادتری بوجود می‌آورد.

4. گفته شد كه نمك پیش از غذا تحریك كننده‌ی غدد هاضمه می‌باشد و در اثر تحریك شدن غدد هاضمه، انسان به غذا خوردن میل پیدا می‌كند، پس در این صورت نمك پیش از طعام سبب زیاد شدن اشتهاء می‌گردد.

5. اگر مواد شیمیایی دیگری زیادتر از مقدار معمول در معده ترشح شود كه موجب سوء هاضمه است، نمك پیش از طعام به علت اسیدی كه دارد آن را خنثی و بی‌اثر می‌كند و سوء هاضمه را بر طرف می‌نماید.

6. در بدن و خون ،مقدار معینی نمك وجود دارد كه اگر از آن كم شود موجب امراض مختلفی در اعضاء بدن می‌گردد، در این صورت نمك پیش از طعام وقتی وارد معده شد مقداری از آن را كه بدن لازم دارد برای كسری بودجه‌ی خود نگه می‌دارد و در حقیقت مقدار از دست رفته را جبران می‌كند.

7. بدن انسان برای برطرف كردن نمك، احتیاج به آب دارد و استعمال نمك پیش از خوراك، انسان را به نوشیدن آب مجبور می‌نماید و این خود سبب ازدیاد «ادرار» شده و بدین ترتیب كلیه و مثانه شستشو می‌شود.

8. نمك، زیاد كنندة ترشحات غدد امعاء مخصوصاً در قسمت هضم و جذب می‌باشد لذا استعمال آن پیش از صرف طعام بهترین وسیله برای زود هضم شدن و هضم گردیدن مواد غذایی می‌باشد.

9. در اثر نمك خوردن، مقداری از آب‌ها از روزنه‌های پوست بدن بیرون می‌آید، در نتیجه سوراخ‌های تنفسی پوستی، پاك و پاكیزه می‌شوند.

10. استعمال نمك بعد از صرف غذا، غدد بزاقی را تحریك می‌كند و بواسطه‌ی تحریك شدن آنها، آب دهان زیاد می‌شود و انسان مجبور است آن آب را فرو ببرد یا بیرون بریزد، كه در هر دو صورت چربی یا غذا كه در دهان و بین دندان‌ها باقی مانده، به همراه آب دهان برطرف می‌شود.

11. اگر انسان غذایی را بخورد و نمك آن كم باشد، و یا در معده ترشحات مواد نمكی نباشد، باعث دیر هضم شدن یعنی سوء هضم می‌گردد، پس در این صورت اگر پیش از غذا نمك خورده شود این دو ضرر را جبران می‌نماید.

البته این فوائد، برای استعمال مقدار مناسب نمك می‌باشد، و اگر در مصرف نمك افراط و تفریط شود باعث تحریك قلب و امراض گوناگون نیز خواهد گردید.برای همین پزشکان به بعضی از افراد توصیه می کنند که از خوردن نمک پرهیز کنند و از افراد سالم نیزمی خواهند که نمک را به مقدار بسیار کم مصرف کنند ، یعنی غذای کم نمک بخورند تا سالم بمانند.»

 حرفهای خانم معلم که به اینجا رسید زنگ خورد و من نتوانستم از او بپرسم که بیماری فشار خون چیست. شاید هفته ی آینده که علوم داشتیم بپرسم. راستی شما دوستان عزیز چیزی در باره ی فشارخون می دانید یا نه؟